Trong thực tế giải quyết tranh chấp thừa kế, nhiều trường hợp ông bà qua đời nhưng di sản chưa được phân chia, trong khi cha hoặc mẹ của người cháu cũng đã mất. Khi đó, rất nhiều người thắc mắc liệu người cháu có quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của ông bà hay không. Tương tự, nhiều người con dâu cũng đặt câu hỏi liệu mình có quyền yêu cầu chia di sản của bố mẹ chồng khi chồng đã chết hay không?
Đây là vấn đề thường gặp trong các vụ án dân sự liên quan đến tranh chấp thừa kế đất đai, đặc biệt khi di sản là nhà đất có giá trị lớn hoặc phát sinh tranh chấp giữa nhiều thế hệ trong gia đình.
Bài viết dưới đây của Công ty Luật Duật Vân sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật hiện hành cũng như các trường hợp được quyền khởi kiện chia di sản thừa kế.
Quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế được quy định thế nào?
Theo khoản 2 Điều 68 và Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015: Cá nhân cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm thì có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án bảo vệ.
Điều này có nghĩa:
- Nếu một người có quyền hưởng di sản thừa kế nhưng quyền lợi bị ảnh hưởng;
- Hoặc bị người khác chiếm giữ, quản lý toàn bộ di sản;
- Hoặc không được tham gia phân chia di sản;
thì họ có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết.
Trong thực tiễn, để xác định ai có quyền khởi kiện chia thừa kế, cần xem xét rất kỹ về hàng thừa kế, thời điểm chết của từng người và quy định về thừa kế thế vị.
Cháu có được hưởng thừa kế thế vị của ông bà không?
Câu trả lời là: Có, trong nhiều trường hợp.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự, nếu bố hoặc mẹ của người cháu chết trước ông bà thì cháu được hưởng phần di sản mà bố hoặc mẹ mình đáng lẽ được hưởng nếu còn sống. Đây được gọi là: Thừa kế thế vị.
Ví dụ:
- Ông A có 3 người con là B, C và D;
- Người con B chết trước ông A;
- Khi ông A chết, con của B sẽ được hưởng phần thừa kế mà B đáng lẽ được hưởng.
Như vậy, người cháu trong trường hợp này có quyền:
- Hưởng di sản thừa kế thế vị;
- Khởi kiện yêu cầu chia di sản của ông bà;
- Tham gia tố tụng với tư cách người thừa kế.
Đây là dạng tranh chấp rất phổ biến trong các vụ tranh chấp đất đai và tranh chấp thừa kế hiện nay.
Khi nào cháu được khởi kiện chia di sản của ông bà?
Người cháu có quyền khởi kiện trong các trường hợp sau:
Bố hoặc mẹ chết trước ông bà
Đây là trường hợp điển hình của thừa kế thế vị. Nếu cha hoặc mẹ mất trước thời điểm ông bà qua đời thì người cháu sẽ thay vị trí của cha hoặc mẹ để hưởng phần di sản tương ứng.
Di sản chưa được phân chia
Nếu tài sản của ông bà vẫn chưa chia hoặc đang do người khác quản lý thì người cháu có quyền yêu cầu Tòa án chia di sản.
Quyền lợi bị xâm phạm
Ví dụ:
- Không được tham gia họp phân chia di sản;
- Bị người khác chiếm toàn bộ nhà đất;
- Không được công nhận quyền thừa kế.
Khi đó, người cháu hoàn toàn có quyền khởi kiện.
Trường hợp bố hoặc mẹ chết sau ông bà thì sao?
Đây là điểm nhiều người thường nhầm lẫn.
Nếu bố hoặc mẹ chết sau thời điểm ông bà qua đời thì:
- Bố hoặc mẹ vẫn là người thừa kế hợp pháp của ông bà;
- Phần di sản mà họ được hưởng sẽ trở thành di sản của chính họ.
Khi đó, người cháu được hưởng phần tài sản này thông qua việc thừa kế từ cha hoặc mẹ mình.
Ví dụ:
- Ông A chết năm 2020; Con trai là B còn sống vào thời điểm ông A chết nên B có quyền hưởng di sản;
- Năm 2022, B chết; Khi đó, con của B được hưởng phần di sản mà B nhận từ ông A.
Trong trường hợp này, người cháu vẫn có quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản của ông bà để bảo vệ quyền lợi của mình.
Con dâu có được quyền khởi kiện chia di sản của bố mẹ chồng không?
Đây là vấn đề rất phổ biến trong thực tế.
Cần phân biệt hai trường hợp:
Trường hợp chồng chết trước bố mẹ chồng
Nếu người chồng chết trước bố mẹ thì:
- Người chồng không trở thành người thừa kế của bố mẹ;
- Người con dâu không được hưởng thừa kế thế vị.
Do đó:
Người con dâu không có quyền trực tiếp khởi kiện yêu cầu chia di sản của bố mẹ chồng.
Tuy nhiên, vẫn có ngoại lệ là đại diện cho con chưa thành niên. Nếu con của người chồng thuộc diện hưởng thừa kế thế vị thì người mẹ có thể đại diện cho con để khởi kiện yêu cầu chia di sản.
Trường hợp chồng chết sau bố mẹ chồng
Nếu người chồng còn sống vào thời điểm bố mẹ chết thì:
- Người chồng là người thừa kế hợp pháp;
- Phần di sản mà người chồng được hưởng sẽ trở thành tài sản của người chồng.
Khi người chồng chết, người vợ có thể được hưởng phần tài sản này theo quy định về thừa kế.
Do đó:Người con dâu có quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản của bố mẹ chồng để bảo vệ phần di sản mà chồng mình được hưởng.
Vì sao tranh chấp thừa kế đất đai thường phức tạp?
Các vụ tranh chấp thừa kế thường kéo dài vì:
- Nhiều thế hệ cùng tham gia tranh chấp;
- Không có di chúc;
- Giấy tờ nhà đất không đầy đủ;
- Có người ở nước ngoài;
- Có tranh chấp về công sức quản lý tài sản;
- Không xác định đúng hàng thừa kế.
Ngoài ra, nhiều người không hiểu đúng quy định về thừa kế thế vị nên dễ xảy ra mâu thuẫn trong gia đình.
Đây là lý do nhiều người tìm đến Luật sư dân sự giỏi hoặc Luật sư tranh chấp đất đai để được hỗ trợ.
Vai trò của Luật sư tố tụng dân sự trong tranh chấp thừa kế
Một Luật sư tố tụng dân sự có thể hỗ trợ khách hàng:
Xác định đúng người thừa kế
Luật sư sẽ phân tích:
- Hàng thừa kế;
- Quan hệ huyết thống;
- Điều kiện hưởng thừa kế thế vị;
- Thời điểm mở thừa kế.
Rà soát hồ sơ pháp lý nhà đất
Bao gồm:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
- Hồ sơ cấp sổ;
- Di chúc;
- Hồ sơ nhân thân.
Đại diện tham gia tố tụng
Luật sư giải quyết tranh chấp dân sự sẽ:
- Soạn đơn khởi kiện;
- Thu thập chứng cứ;
- Tham gia hòa giải;
- Tranh tụng tại Tòa án;
- Bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khách hàng.
Một số lưu ý quan trọng khi khởi kiện chia thừa kế
Khi phát sinh tranh chấp thừa kế, người dân nên lưu ý:
- Xác định đúng thời điểm mở thừa kế;
- Kiểm tra thời hiệu khởi kiện;
- Xác định đầy đủ người thừa kế;
- Thu thập giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình;
- Không tự ý chuyển nhượng tài sản đang tranh chấp.
Ngoài ra, nên tham khảo ý kiến của Luật sư dân sự giỏi để tránh sai sót làm ảnh hưởng quyền lợi của mình.
Kết luận
Theo quy định pháp luật hiện hành:
- Người cháu có quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản của ông bà nếu thuộc trường hợp được hưởng thừa kế thế vị hoặc được hưởng phần di sản từ bố mẹ mình;
- Người con dâu không được hưởng thừa kế thế vị đối với di sản của bố mẹ chồng nếu chồng chết trước bố mẹ chồng;
- Tuy nhiên, nếu chồng chết sau bố mẹ chồng thì người con dâu vẫn có quyền liên quan đến phần di sản mà chồng mình được hưởng.
Do tính chất phức tạp của các vụ tranh chấp thừa kế đất đai, người dân nên chủ động liên hệ Luật sư giải quyết tranh chấp dân sự để được hỗ trợ kịp thời và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của mình.
LIÊN HỆ
Nếu quý khách hàng đang có nhu cầu tìm kiếm Luật sư dân sự giỏi hoặc Luật sư tranh chấp dân sự giỏi tại Thành phố Hồ Chí Minh, đừng ngại liên hệ với đội ngũ Luật sư của Công ty Luật Duật Vân để được hỗ trợ nhanh chóng, kịp thời theo thông tin liên hệ sau:
CÔNG TY LUẬT TNHH DUẬT VÂN
- Địa chỉ: 102 Đường số 17, Khu phố 5, phường Bình Trưng, Thành phố Hồ Chí Minh
- Số điện thoại: 0909.45.54.54
- Website: https://luatduatvan.vn
- Email: duatvanlawfirm.co@gmail.com
- Fanpage: Công ty Luật Duật Vân
